ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

Το βασικό αντικείμενο του Δείκτη

Ο Δείκτης Νομοθετικής Συναίνεσης εξετάζει μια κρίσιμη παράμετρο του θεσμικού ρόλου των κομμάτων σε μία φιλελεύθερη δημοκρατία: το κατά πόσο τα κόμματα της αντιπολίτευσης συναινούν, ψηφίζοντας υπέρ επί της αρχής, στο νομοθετικό έργο της εκάστοτε κυβερνητικής πλειοψηφίας. Η αντιπολίτευση αποτελεί βασικό συστατικό της φιλελεύθερης δημοκρατίας, ως ένας από τους μηχανισμούς που ελέγχει την κυβέρνηση και ελέγχεται από άλλους θεσμούς. Η μελέτη της κοινοβουλευτικής συμπεριφοράς των κομμάτων της αντιπολίτευσης ως προς τη διαμόρφωση της εφαρμοσμένης πολιτικής αφενός καταδεικνύει τον βαθμό συναίνεσης ή ρήξης εντός του κομματικού συστήματος, δηλαδή των φορέων πολιτικής εκπροσώπησης των πολιτών στην φιλελεύθερη δημοκρατία, και αφετέρου ελέγχει τις τοποθετήσεις των κομμάτων επί συγκεκριμένων προτάσεων πολιτικής σε βάθος χρόνου. Κατ' επέκταση, ανιχνεύει τον βαθμό προγραμματικής ή/και ιδεολογικής σύγκλισης ή απόκλισης των κομμάτων της αντιπολίτευσης με την εκάστοτε κυβερνητική πλειοψηφία.

Πώς υπολογίζεται ο Δείκτης

O Δείκτης Νομοθετικής Συναίνεσης υπολογίζεται από τον λόγο του αριθμού των νομοσχεδίων που υπερψήφισε επί της αρχής κάθε κόμμα προς το σύνολο των νομοσχεδίων που ψηφίστηκαν από την πλειοψηφία στην Ολομέλεια της Βουλής σε μία κοινοβουλευτική περίοδο. Είναι χρήσιμο να σημειωθούν δύο βασικοί περιορισμοί της ανάλυσης:

1. Ότι ο ΔΝΣ υπολογίζεται μόνο για τους τυπικούς νόμους και όχι για τις διεθνείς συμβάσεις (εκτός και εάν αυτό σημειώνεται), καθώς οι διεθνείς συμβάσεις ακολουθούν μία διαφορετική διαδικασία ψήφισης στην Βουλή και συχνότερα αφορούν ζητήματα διακρατικών συμφωνιών και όχι ζητήματα εφαρμοσμένης πολιτικής.
2. Ότι η ψήφιση επί της αρχής δεν περιλαμβάνει ορισμένες κρίσιμες ψηφοφορίες που περιέχονται σε άρθρα και τροπολογίες, όπου το κάθε κόμμα μπορεί να υπερψηφίσει ή να καταψηφίσει σε αντίθεση με την ψήφο που έδωσε επί της αρχής.
3. Στην ανάλυση ανά πεδίο πολιτικής θα πρέπει να δίνεται ιδιαίτερη σημασία στον αριθμό των νομοσχεδίων ο οποίος παρατίθεται σε παρένθεση, καθώς σε ορισμένες περιπτώσεις πλήρης νομοθετική συναίνεση (ή το αντίστροφο) μπορεί να αφορά ελάχιστο αριθμό νομοσχεδίων που κατατέθηκαν. Επίσης, στην ανάλυση ανά πεδίο πολιτικής θα πρέπει να τονιστεί η μεγάλη ετερογένεια των αρμοδιοτήτων των υπουργείων, που συχνά νομοθετούν για περισσότερα από δύο πεδία πολιτικής.

Τα δεδομένα του Δείκτη

Τα δεδομένα αφορούν την περίοδο από τον Μάρτιο του 2004 μέχρι σήμερα και συλλέχθηκαν από τα πρακτικά των συνεδριάσεων των Κοινοβουλευτικών Επιτροπών και της Ολομέλειας όπως είναι διαθέσιμα στον ιστότοπο της Βουλής των Ελλήνων. Ακόμη, συμπληρωματικά στοιχεία για συγκεκριμένες περιόδους αντλήθηκαν από βάσεις δεδομένων που μας παραχωρήθηκαν από το τμήμα Επιστημονικών Συνεργατών της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του ΠΑΣΟΚ (πρώην Δημοκρατικής Συμπαράταξης, για την κοινοβουλευτική περίοδο 2012-2015), και από τον ιστότοπο του Vouliwatch (για την κοινοβουλευτική περίοδο 2015-2020).

Βασική σχετική βιβλιογραφία

• Louwerse T., Otjes S. How Populists Wage Opposition: Parliamentary Opposition Behaviour and Populism in Netherlands. Political Studies. 2019; 67(2):479-495
• Wegmann S. Policy-making power of opposition players: a comparative institutional perspective, The Journal of Legislative Studies. 2020; Online first: 1-26.