Μεθοδολογία Δείκτη Εφαρμογής
Προεκλογικού  Προγράμματος

Τι είναι ο Δείκτης Εφαρμογής του Προεκλογικού Προγράμματος (ΔΕΠΠ);

O Δείκτης Εφαρμογής του Προεκλογικού Προγράμματος (ΔΕΠΠ) παρακολουθεί τον βαθμό εφαρμογής του προεκλογικού προγράμματος της κυβέρνησης, επιχειρώντας να μετρήσει σε ποιο βαθμό η κυβέρνηση εφαρμόζει τις πολιτικές για τις οποίες έλαβε δημοκρατική εντολή στην εκλογική διαδικασία. 

Σκοπός του ΔΕΠΠ είναι να παράγει αξιόπιστες και διαφανείς πληροφορίες για τους πολίτες και τους δημοσιογράφους καθώς και δεδομένα για επιστημονική έρευνα. Για να το πετύχει αυτό, εξάγει τις προεκλογικές δεσμεύσεις από τα προγράμματα του κυβερνώντος κόμματος, προκειμένου να παρακολουθήσει την υλοποίηση η μη υλοποίησή τους κατά τη διάρκεια της εκάστοτε θητείας, με επιστημονικό, συστηματικό και αμερόληπτο τρόπο.

Ο Δείκτης Εφαρμογής του Προεκλογικού Προγράμματος (ΔΕΠΠ) ακολουθεί το επιτυχημένο μοντέλο του Polimeter, το παρατηρητηρίου για την εφαρμογή των κυβερνητικών δεσμεύσεων στον Καναδά. Το Polimeter, παρακολουθεί συστηματικά και αξιόπιστα τις κυβερνήσεις του Καναδά από το 2015 μέχρι σήμερα, ενημερώνοντας τους πολίτες για την εξέλιξη των κυβερνητικών δεσμεύσεων. Το Polimeter λειτουργεί με την υποστήριξη του Κέντρου για την Ανάλυση των Δημόσιων Πολιτικών (Center for Public Policy Analysis) του Πανεπιστημίου Laval στο Κεμπέκ. 

Ο Δείκτης Εφαρμογής του Προεκλογικού Προγράμματος (ΔΕΠΠ) έχει σχεδιαστεί μεθοδολογικά στα πρότυπα του Polimeter και του Comparative Party Pledge Project (CPPP), ενός διεθνούς ερευνητικού δικτύου που μελετά συγκριτικά την υλοποίηση προεκλογικών δεσμεύσεων, με σκοπό την αξιολόγησή τους στο τέλος της κυβερνητικής θητείας. Η μεθοδολογία μας βασίζεται στις σχετικές δημοσιεύσεις σε κορυφαία διεθνή επιστημονικά περιοδικά όπως τα: American Journal of Political Science (AJPS), British Journal of Political Science (BJPolS), Political Studies, West European Politics (WEP), και Government and Opposition. 

Η ερευνητική ομάδα ευχαριστεί θερμά τον Dr. Alexandre Fortier-Chouinard, μεταδιδακτορικό ερευνητή στο Πανεπιστήμιο του Laval και Υπεύθυνο ανάλυσης δεδομένων του Polimeter στο Center for Public Policy Analysis (CAPP) του Πανεπιστημίου Laval. 

Τι είναι μια προεκλογική δέσμευση ή υπόσχεση;

Προεκλογική δέσμευση είναι η δέσμευση ενός πολιτικού κόμματος να επιτύχει ένα συγκεκριμένο αποτέλεσμα ή να υιοθετήσει, να διατηρήσει ή να αποσύρει μια πολιτική, έναν νόμο, μία μεταρρύθμιση, ένα έργο ή ένα πρόγραμμα, στην περίπτωση που εκλεγεί. Η δέσμευση αυτή πρέπει να έχει παρουσιαστεί από το κυβερνών κόμμα στο πλαίσιο των εθνικών εκλογών.

Από ποιες πηγές εξάγονται οι υποσχέσεις;

Οι υποσχέσεις εξάγονται από το προεκλογικό πρόγραμμα του πολιτικού κόμματος που κέρδισε τις εκλογές. Όταν το εκάστοτε κόμμα παρουσιάζει ένα επίσημο προεκλογικό πρόγραμμα, συλλέγουμε τις δεσμεύσεις που περιέχονται στο πρόγραμμα και ανατρέχουμε σε σχετικά σχέδια, εκθέσεις και εθνικές στρατηγικές, καθώς αυτά συχνά περιέχουν διευκρινίσεις ως προς τις υποσχέσεις και τις πολιτικές ενέργειες που απαιτούνται για την εκπλήρωσή τους. 

Γιατί δεν περιλαμβάνονται και οι υποσχέσεις που δίνονται από πολιτικούς αρχηγούς εκτός του επίσημου προγράμματος;

Οι υποσχέσεις που δίνονται από τους αρχηγούς κομμάτων εκτός των εγγράφων που συνιστούν το επίσημο προεκλογικό πρόγραμμα δεν περιλαμβάνονται στον ΔΕΠΠ. Ακολουθώντας την αυστηρή μεθοδολογία της διεθνούς βιβλιογραφίας σε ό,τι αφορά την εξαγωγή των υποσχέσεων μόνο από γραπτά έγγραφα (όπως το προεκλογικό πρόγραμμα και σχετικά διευκρινιστικά έγγραφα) διασφαλίζουμε την πληρότητα του ΔΕΠΠ και την ακρίβεια των διατυπώσεων των υποσχέσεων αυτών, αποφεύγοντας παράλληλα τις διπλές καταγραφές. Σε ορισμένες πρωτοβουλίες, όπως αυτή του Polimeter, περιλαμβάνονται ακόμη Δελτία Τύπου για την καταγραφή των δεσμεύσεων. Σε πρώτη φάση, η συλλογή τέτοιων πληροφοριών δεν είναι δυνατή στο πλαίσιο του ΔΕΠΠ, για αυτό και το εγχείρημα της καταγραφής των δεσμεύσεων αφορά αποκλειστικά τα προεκλογικά προγράμματα. 

Πώς καθορίζουμε τι αποτελεί δέσμευση;

Κατ’ αρχάς, κάθε δέσμευση πρέπει να συνεπάγεται μια συγκεκριμένη κυβερνητική δράση ή ένα αποτέλεσμα, ώστε να αποφεύγεται η διπλή καταγραφή. Για την εξαγωγή των υποσχέσεων βάσει των απαιτούμενων κυβερνητικών δράσεων και για τον προσδιορισμό του βαθμού της δέσμευσης του κόμματος έναντι αυτών των υποσχέσεων, οι κωδικοποιητές μας εξετάζουν τον τρόπο με τον οποίο έχει συνταχθεί η εκάστοτε δέσμευση: όσο περισσότερα στοιχεία περιγράφουν στο αρχικό κείμενο την δέσμευση (υποκείμενο, ρήμα ισχυρής δέσμευσης, χρονικά/οικονομικά/ποσοτικά χαρακτηριστικά), τόσο ευκολότερο είναι για τους κωδικοποιητές να παρακολουθήσουν την εξέλιξή της μέσω των ΜΜΕ και των κυβερνητικών πηγών. 

Ακόμη, στο πλαίσιο του αντικειμενικού ελέγχου της εφαρμογής τους, όλες οι δεσμεύσεις αξιολογούνται σχετικά με την ελεγξιμότητά τους. Το αποκαλούμενο testability criterion είναι ο πιο διαδεδομένος τρόπος ελεγξιμότητας των δεσμεύσεων ώστε να μειωθεί η υποκειμενική ερμηνεία της εφαρμογής τους. Μία δέσμευση αξιολογείται ως προς το αν είναι ελέγξιμη, δηλαδή αν υπάρχει ένας αντικειμενικός τρόπος να εκτιμηθεί αν έχει εφαρμοσθεί ή όχι.

Πώς ταξινομούμε τις υποσχέσεις που εξάγουμε;

Αφού εξαγάγουμε τις υποσχέσεις, τις ταξινομούμε βάσει του κύριου θεματικού τους τομέα, λαμβάνοντας υπόψη το κείμενο του προεκλογικού προγράμματος:

• Αθλητισμός
• Άμυνα & Εξωτερική Πολιτική
• Βιωσιμότητα
• Θεσμοί & Οργάνωση του κράτους
• Κράτος Δικαίου
• Οικονομία
• Παιδεία
• Πολιτισμός
• Υγεία
• Υποδομές

Η ταξινόμηση μας ακολουθεί τα COFOG, δηλαδή την επίσημη Ταξινόμηση Λειτουργιών της Κυβέρνησης της Eurostat, η οποία έχει θεσμοθετηθεί και με τον ν. 5013/2023, με την εξής μία προσαρμογή: Καθώς η ταξινόμηση αφορά κυρίως δαπάνες και δεν διαθέτει ξεχωριστό τομέα για το Κράτος Δικαίου, έχει προστεθεί ως διακριτός ο τομέας του Κράτους Δικαίου και η οικονομική κοινωνική πολιτική έχει μετακινηθεί στην Οικονομία. 

Πώς μπορείτε να παρακολουθήσετε την πορεία κάθε δέσμευσης στον ΔΕΠΠ;

Αφού εισαγάγουμε τις υποσχέσεις, τους αποδίδουμε έναν χαρακτηρισμό βάσει της κατάστασής τους. Όπου υπάρχουν διαθέσιμα τεκμήρια, μπορείτε να τα βρείτε στις σχετικές πηγές που αναφέρονται σε κάθε δέσμευση. Η ταξινόμηση της υλοποίησης των δεσμεύσεων και οι κανόνες για την κατάταξη της εκάστοτε δέσμευσης στα διάφορα επίπεδα υλοποίησης βασίζονται στα προσαρμοσμένα τα κριτήρια του CPPP από το Polimeter, ώστε να μπορούμε να παρακολουθούμε την υλοποίηση των υποσχέσεων σε πραγματικό χρόνο κατά τη διάρκεια της εκάστοτε θητείας. Οι πιθανοί χαρακτηρισμοί των προεκλογικών υποσχέσεων κατά την περίοδο της εκάστοτε κυβερνητικής θητείας είναι οι εξής:

Χαρακτηρισμός	Είδη αποδεκτών τεκμηρίων
Πλήρως εφαρμοσμένη δέσμευση	Ψηφισμένος νόμος, ρυθμίσεις, πολιτικές, στρατηγικές, δελτία τύπου, στατιστικά δεδομένα ή άλλου είδους τεκμηρίωση που – Καταδεικνύει μια άμεση σύνδεση μεταξύ της δέσμευσης και κυβερνητικής δράσης (ή απουσίας δράσης στην περίπτωση όπου το κόμμα έχει υποσχεθεί να διατηρήσει την υφιστάμενη κατάσταση). – Καταδεικνύει ότι η κυβέρνηση, πέραν κάθε αμφιβολίας, έχει αναλάβει ουσιώδη (και όχι ελάχιστη ή συμβολική) δράση για να εκπληρώσει την δέσμευση όπως αυτή διατυπώθηκε από το κυβερνών κόμμα – Καταδεικνύει ότι το υποσχεθέν αποτέλεσμα έχει επιτευχθεί.
Partly applied δέσμευση	Ψηφισμένος νόμος, ρυθμίσεις, πολιτικές, στρατηγικές, δελτία τύπου, στατιστικά δεδομένα ή άλλου είδους τεκμηρίωση που καταδεικνύουν μια εύλογη προσπάθεια εκπλήρωσης της δέσμευσης. Ωστόσο κάτι από τα παρακάτω έχει συμβεί: – Ο στόχος δεν επετεύχθη πλήρως. – Το χρονοδιάγραμμα δεν τηρήθηκε πλήρως. – Η κυβερνητική δράση ήταν παρόμοια, αλλά όχι ταυτόσημη με αυτή που δηλώθηκε στο πλαίσιο της δέσμευσης και κινείται στην ίδια κατεύθυνση με αυτή που ανακοινώθηκε στο προεκλογικό πρόγραμμα. – Κάποιες πτυχές της δέσμευσης υλοποιήθηκαν, αλλά όχι όλες. – Η κυβέρνηση προχώρησε στη δράση που υποσχέθηκε, αλλά ανέλαβε και δράση που αντιβαίνει στην δέσμευση. Παράδειγμα: Η δράση που συνεπάγεται η δέσμευση είναι η αυστηροποίηση των ρυθμίσεων κατά του καπνίσματος για να μειωθεί η κατανάλωση προϊόντων καπνού. Αυτό έγινε, αλλά ταυτόχρονα μειώθηκαν οι φόροι στα προϊόντα καπνού. Οι δράσεις είναι συνεπώς αντιβαίνουσες. – Η κυβέρνηση ανέλαβε την υποσχεθείσα δράση, ωστόσο υπάρχει μια προσωρινή δικαστική απαγόρευση (αναστολή).
Δέσμευση σε εξέλιξη	Η κυβέρνηση έχει ξεκινήσει ενέργειες. Για παράδειγμα, υπάρχουν νομοσχέδια υπό κοινοβουλευτική επεξεργασία, δημόσιες διαβουλεύσεις επί του θέματος ή άλλες ενέργειες προς την κατεύθυνση της υλοποίησης της δέσμευσης (προκηρύξεις, διαγωνισμοί, συμβασιοποίηση κλπ.)· ωστόσο, είναι ακόμη νωρίς για να διαπιστωθεί αν θα επιτευχθούν τα αναμενόμενα αποτελέσματα ή αν θα ικανοποιηθούν όλες οι προϋποθέσεις για την πλήρη εφαρμογής της.
Δέσμευση χωρίς αξιολόγηση ακόμη	Δεν υπάρχουν διαθέσιμες πληροφορίες
Μη εκπληρωμένη δέσμευση	Στοιχεία ή έγγραφα που δείχνουν απουσία σχετικής πρόβλεψης ή αποτελέσματα αντίθετα προς τις υποσχέσεις που δόθηκαν σχετικά με στόχους ή δράσεις. Στοιχεία που καταδεικνύουν ότι η δέσμευση εγκαταλείφθηκε, δεν υπήρξε σημαντική δράση για την εφαρμογή της ή ότι υιοθετήθηκαν μέτρα (ή σημειωθήκαν στόχοι) αντίθετα προς αυτήν.

Οι πιθανοί χαρακτηρισμοί για το τέλος της κυβερνητικής θητείας ακολουθούν κανόνες του CPPP που είναι οι εξής:

Κατά την ολοκλήρωση της θητείας, εφαρμόζονται οι κανόνες του CPPP:

Χαρακτηρισμός	Είδη αποδεκτών τεκμηρίων
Πλήρως εφαρμοσμένη δέσμευση	Τα διαθέσιμα στοιχεία υποστηρίζουν το συμπέρασμα ότι η κυβέρνηση, πέραν αμφιβολίας, έλαβε ουσιώδη (και όχι ελάχιστη ή συμβολική) δράση για την εκπλήρωση της δέσμευσης όπως αυτή είχε ανακοινωθεί από το κυβερνών κόμμα. – Για υποσχέσεις που αφορούν αποτέλεσμα, η κυβέρνηση πέτυχε τον δηλωμένο στόχο εντός των χρονικών ορίων που προσδιορίζονται από τη διατύπωση της δέσμευσης. – Για υποσχέσεις που αφορούν δράση, η κυβέρνηση υλοποίησε την πολιτική ή την επένδυση σύμφωνα με τις προδιαγραφές που διατυπώθηκαν στο πλαίσιο της δέσμευσης μέσω ουσιωδών δράσεων (ή συνειδητής αδράνειας, στην περίπτωση δέσμευσης για διατήρηση της υφιστάμενης κατάστασης).
Μερικώς εφαρμοσμένη δέσμευση	Τα διαθέσιμα στοιχεία καταδεικνύουν μια εύλογη προσπάθεια για την εκπλήρωση της δέσμευσης. Ωστόσο κάτι από τα παρακάτω συνέβη: – Ο στόχος δεν επετεύχθη πλήρως. – Το χρονοδιάγραμμα δεν τηρήθηκε πλήρως. – Η κυβερνητική δράση ήταν παρόμοια, αλλά όχι ταυτόσημη με αυτή που δηλώθηκε στο πλαίσιο της δέσμευσης και κινήθηκε στην ίδια κατεύθυνση με αυτή που ανακοινώθηκε στο προεκλογικό πρόγραμμα. – Κάποιες πτυχές της δέσμευσης υλοποιήθηκαν, αλλά όχι όλες. – Η κυβέρνηση προχώρησε στη δράση που υποσχέθηκε, αλλά ανέλαβε και δράση που αντιβαίνει στην δέσμευση. Παράδειγμα: Η δράση που συνεπαγόταν η δέσμευση ήταν η αυστηροποίηση των ρυθμίσεων κατά του καπνίσματος για να μειωθεί η κατανάλωση προϊόντων καπνού. Αυτό έγινε, αλλά ταυτόχρονα μειώθηκαν οι φόροι στα προϊόντα καπνού. Οι δράσεις είναι συνεπώς αντιβαίνουσες. – Η κυβέρνηση ανέλαβε την υποσχεθείσα δράση, ωστόσο η εφαρμογή της ήταν ατελής ή υπάρχει μια προσωρινή δικαστική απαγόρευση (αναστολή).
Μη εφαρμοσμένη δέσμευση	Τα διαθέσιμα στοιχεία καταδεικνύουν ότι: – Η δέσμευση εγκαταλείφθηκε.Αναλήφθηκε δράση αντίθετη προς την δέσμευση (χωρίς να αναληφθεί αντίστοιχη δράση προς την κατεύθυνση της δέσμευσης).Δεν αναλήφθηκε καμία δράση για την υλοποίηση της δέσμευσης.Υπήρξε μια αποτυχημένη προσπάθεια υλοποίησης της δέσμευσης, ανεξαρτήτως του λόγου της αποτυχίας.

Πώς καθορίζεται η κατάσταση μιας δέσμευσης;

Όλες οι υποσχέσεις ξεκινούν με τον χαρακτηρισμό «χωρίς ακόμη αξιολόγηση», καθώς αναμένεται σχετική κυβερνητική δράση. Για να αλλάξει η κατάστασή τους, χρειάζεται να καταστούν διαθέσιμα τεκμήρια κυβερνητικής δράσης (π.χ. να κατατεθεί νομοσχέδιο ή να ξεκινήσει διαδικασία δημόσιας διαβούλευσης). 

Οι κωδικοποιητές του ΔΕΠΠ αναζητούν αυτές τις πληροφορίες στις ιστοσελίδες του Κοινοβουλίου, των Υπουργείων, του Open.gov, της ΕΛΣΤΑΤ, σε ιστοσελίδες διεθνών οργανισμών ή διεθνών βάσεων δεδομένων (π.χ. Eurostat, Παγκόσμια Τράπεζα, ΟΟΣΑ, AMECO) και κάθε σχετικής με την δέσμευση ιστοσελίδας, και διατηρούν αρχείο κάθε χαρακτηρισμού. 

Ακόμη, πληροφορίες μπορεί να συλλεχθούν από στοιχεία που προσκομίζουν διάφοροι φορείς όπως η κυβέρνηση, η αντιπολίτευση, ανεξάρτητες αρχές, πανεπιστημιακά και ερευνητικά ιδρύματα, φορείς της κοινωνίας των πολιτών, πολίτες κ.λπ. Στις περιπτώσεις αυτές, οι φορείς προσκομίζουν μόνο τις σχετικές πληροφορίες και η αξιολόγηση της κατάστασης της δέσμευσης γίνεται από την ερευνητική ομάδα σύμφωνα πάντα με τους κανόνες της διεθνούς κωδικοποίησης που ακολουθούνται. 

Κάθε πότε ενημερώνεται ο ΔΕΠΠ;

Η ερευνητική ομάδα του ΔΕΠΠ ενημερώνει την πρόοδο των δεσμεύσεων ανά τετράμηνο. Οι τεκμηριωμένες εξελίξεις καθιστούν αναγκαία την αναπροσαρμογή του χαρακτηρισμού κάποιων υποσχέσεων κατά τη διάρκεια της κυβερνητικής θητείας. Η ερευνητική ομάδα διασφαλίζει ότι οι εξελίξεις αυτές παρακολουθούνται ενεργά, διεξάγοντας μια συστηματική αναθεώρηση όλων των υποσχέσεων και των χαρακτηρισμών τους τουλάχιστον τρεις φορές το χρόνο:

• Τον Ιανουάριο κάθε έτους με το κλείσιμο της νομοθέτησης και των δεικτών του προηγούμενου χρόνου. 
• Τον Μάιο κάθε έτους
• Την Σεπτέμβριο κάθε έτους
• Εκτάκτως, σε διάλυση της Βουλής για εκλογές.